Jak odrzucić spadek w imieniu dziecka mieszkającego w USA?

Krótka odpowiedź: oświadczeniem, które składasz za dziecko, zwykle po uzyskaniu zgody polskiego sądu. Dłuższa ma znaczenie, bo rodziny za granicą orientują się zwykle za późno: rodzic odrzuca spadek w Polsce, żeby uciec od długów, i dopiero potem dowiaduje się, że te same długi właśnie zaproponowano siedmiolatkowi w New Jersey. Poniżej: kto musi działać, od kiedy biegnie termin i jak podpisać dokumenty bez lotu do Polski.

Dlaczego dziecko w ogóle dziedziczy?

Bo odrzucenie nie usuwa spadku z rodziny, tylko jedną osobę z kolejki. Spadkobierca, który odrzucił spadek, zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył jego otwarcia (Kodeks cywilny, art. 1020). Dziedziczenie ustawowe szuka wtedy kolejnych spadkobierców, a następni po dziecku spadkodawcy są jego właśni zstępni. Odrzucenie przez rodzica jest więc w praktyce także ofertą złożoną wnukom.

Tak samo działa to piętro niżej. Jeżeli odrzucenie za małoletniego dojdzie do skutku, spadek przechodzi na kolejne uprawnione osoby - dlatego takie sprawy prowadzi się zwykle dla całej rodziny naraz, a nie osoba po osobie.

Czy potrzebne jest zezwolenie sądu?

Co do zasady tak. Rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka (Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 101 § 3), a odrzucenie spadku jest taką czynnością. Gdy toczy się już postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, zezwolenia udziela nie sąd opiekuńczy, lecz sąd spadku prowadzący sprawę, a wniosek złożony wcześniej do sądu opiekuńczego przekazuje się temu sądowi (Kodeks postępowania cywilnego, art. 640[1]).

Od nowelizacji obowiązującej od 2023 r. jest wyjątek dopasowany dokładnie do sytuacji, w jakiej są nasi klienci. Zezwolenie nie jest potrzebne, gdy dziecko zostało powołane do dziedziczenia wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica, odrzucenia za dziecko dokonuje rodzic mający w tym zakresie władzę rodzicielską za zgodą drugiego rodzica, któremu ona również przysługuje, albo oboje wspólnie, a spadek odrzucają też pozostali zstępni tych rodziców (art. 101 § 4). W braku porozumienia rodziców wraca zasada ogólna i rozstrzyga sąd.

Który sąd rozstrzyga, gdy dziecko mieszka w USA?

W typowym przypadku polski. Sprawy z zakresu stosunków między rodzicami a dziećmi należą do jurysdykcji krajowej, jeżeli dziecko ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu w Polsce albo jeżeli wnioskodawca i dziecko są obywatelami polskimi (Kodeks postępowania cywilnego, art. 1106[3] § 1). Dla rodziny w Stanach działa zwykle ta druga podstawa - i dlatego potwierdzenie obywatelstwa dziecka bywa pierwszym krokiem, zanim cokolwiek trafi do sądu. Podobnie jest ze sprawami z zakresu opieki i kurateli: należą do jurysdykcji krajowej, gdy dotyczą obywatela polskiego (art. 1107 § 1).

Sam spadek to osobne pytanie o jurysdykcję. Polskie sądy prowadzą sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w chwili śmierci był obywatelem polskim albo miał w Polsce miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu, a także wtedy, gdy majątek spadkowy albo jego znaczna część znajduje się w Polsce (art. 1108). W praktyce oba wątki ustala się na początku, bo od odpowiedzi zależy, który sąd dostanie wniosek o zezwolenie, a który samo oświadczenie.

Ile jest czasu i co zatrzymuje zegar?

Sześć miesięcy, licząc od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania (Kodeks cywilny, art. 1015 § 1). Przy małoletnim liczy się wiedza osoby działającej za dziecko, co w tych sprawach zwykle oznacza dzień, w którym odrzucenie przez rodzica postawiło dziecko w kolejce - i to warto ustalić na faktach, a nie zakładać z góry.

Dwie reguły sprawiają, że termin nie jest pułapką. Do jego zachowania wystarczy złożyć przed jego upływem wniosek do sądu o odebranie oświadczenia (art. 1015 § 1(1)). A gdy złożenie oświadczenia wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania w tym przedmiocie (art. 1015 § 1(2)). Zanim ten przepis dodano, rodziny czekały na termin posiedzenia, a zegar tykał przeciwko nim; dziś samo czekanie nie kosztuje już prawa.

Jak podpisać oświadczenie z USA?

Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem, ustnie albo na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym (Kodeks cywilny, art. 1018 § 3). W Polsce trafia ono do notariusza albo do sądu rejonowego miejsca zamieszkania lub pobytu składającego, a ten przesyła je do sądu spadku (Kodeks postępowania cywilnego, art. 640 § 1). Rodzina mieszkająca w Nowym Jorku nie ma ani jednego, ani drugiego adresu, więc zostaje droga pisemna.

Polski konsul poświadcza własnoręczność podpisu na wniosek obywatela polskiego (Prawo konsularne, art. 28 ust. 1 pkt 2), a czynności konsula mają taką samą moc prawną jak czynności notariusza w Polsce (art. 29). Oświadczenie może złożyć także pełnomocnik, a wtedy samo pełnomocnictwo musi być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym (Kodeks cywilny, art. 1018 § 3) - o tej formie jest nasz poradnik o tym, jak podpisać w USA pełnomocnictwo do sprawy w Polsce.

Co się stanie, jeśli rodzina nic nie zrobi?

Dziecko nie zostanie z całością długów spadkowych. Brak oświadczenia w terminie sześciu miesięcy oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza (Kodeks cywilny, art. 1015 § 2), czyli odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości tego, co w spadku jest. To ochrona, a nie rozwiązanie: dziecko nadal staje się spadkobiercą, z udziałem w majątku i w każdym postępowaniu, które potem nastąpi, a odkręcanie tego później jest znacznie trudniejsze niż odrzucenie w terminie. Jak ta odpowiedzialność działa w praktyce, opisuje nasz poradnik o tym, czy razem z domem w Polsce dziedziczy się długi.

Warto też znać jedną regułę, zanim odrzucenie potraktuje się jako sposób na cudzy problem. Jeżeli spadkobierca odrzucił spadek z pokrzywdzeniem wierzycieli, wierzyciel, którego wierzytelność istniała w chwili odrzucenia, może żądać uznania odrzucenia za bezskuteczne wobec niego (art. 1024). Odrzucenie chroni rodzinę przed długami spadku; nie służy do wyprowadzania majątku przed własnymi wierzycielami.

Ten artykuł jest ogólną informacją o polskim prawie, a nie poradą prawną w konkretnej sprawie, i nie opisuje prawa żadnego stanu USA. Podstawa prawna: Kodeks cywilny (tekst jednolity, Dz. U. 2026 poz. 795), art. 1015, 1018, 1020 i 1024; Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity, Dz. U. 2026 poz. 236), art. 101; Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity, Dz. U. 2026 poz. 468), art. 640, 640[1], 1106[3], 1107 i 1108; Prawo konsularne (tekst jednolity, Dz. U. 2026 poz. 711), art. 28 i 29. Przepisy sprawdzone we wrześniu 2026 r.

Źródła

Artykuł opiera się na wymienionych niżej aktach. Każdy odnośnik otwiera tekst ogłoszony przez rząd, sprawdzony 20 września 2026 r. Akty obowiązujące otwierają się jako tekst jednolity, akty historyczne są oznaczone razem z datą, od której już nie obowiązują.

• Kodeks cywilnytekst jednolity, Dz. U. 2026 poz. 795
• Kodeks rodzinny i opiekuńczytekst jednolity, Dz. U. 2026 poz. 236
• Kodeks postępowania cywilnegotekst jednolity, Dz. U. 2026 poz. 468
• Prawo konsularnetekst jednolity, Dz. U. 2026 poz. 711