Czy testament podpisany w USA jest ważny w Polsce?

Co do formy zwykle tak. Polska stosuje Konwencję haską z 1961 roku o formie testamentów, według której testament jest ważny pod względem formy, jeżeli spełnia wymogi między innymi prawa miejsca, w którym go podpisano. Prawo rządzące spadkiem to osobna kwestia. Przy zgonach od 17 sierpnia 2015 roku unijne rozporządzenie spadkowe wskazuje co do zasady prawo państwa, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci, chyba że w testamencie wybrał prawo swojego obywatelstwa.

Czy testament sporządzony w USA jest ważny w Polsce?

Co do formy w większości przypadków tak. Rozporządzenie spadkowe pozwala państwom, które są stronami Konwencji haskiej z 5 października 1961 roku, stosować ją nadal do formalnej ważności testamentów, a Polska do nich należy (art. 75 ust. 1 rozporządzenia).

Zgodnie z art. 1 Konwencji testament jest ważny pod względem formy, jeżeli odpowiada prawu wewnętrznemu któregokolwiek z tych miejsc: miejsca, w którym go sporządzono; państwa, którego obywatelem był testator; miejsca zamieszkania albo zwykłego pobytu testatora, w chwili sporządzenia testamentu lub w chwili śmierci; a w odniesieniu do nieruchomości także miejsca ich położenia. Konwencję stosuje się nawet wtedy, gdy osoby, których dotyczy, nie są obywatelami państw będących jej stronami (art. 6). Testament prawidłowo sporządzony według prawa stanu, w którym go podpisano, spełnia więc ten warunek w Polsce.

Forma to dopiero pierwszy krok. O tym, czy treść testamentu odniesie pełny skutek, na przykład czy pominięte w nim dziecko może domagać się zachowku, decyduje prawo właściwe dla spadku.

Prawo którego państwa rządzi spadkiem?

Przy spadkach po osobach zmarłych 17 sierpnia 2015 roku lub później (art. 83 ust. 1 rozporządzenia) zasadą jest prawo państwa, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci (art. 21 ust. 1). Dotyczy to także państwa spoza Unii, takiego jak Stany Zjednoczone (art. 20). Prawo innego państwa stosuje się tylko wtedy, gdy zmarły był w sposób oczywisty bliżej związany właśnie z nim (art. 21 ust. 2).

W Stanach Zjednoczonych prawo spadkowe ma każdy stan, więc to przepisy amerykańskie rozstrzygają, o prawo którego stanu chodzi (art. 36). Dla majątku w Polsce ważny jest jeszcze jeden krok. Gdy rozporządzenie wskazuje prawo państwa spoza Unii, stosuje się także jego przepisy kolizyjne, jeżeli odsyłają one do prawa państwa członkowskiego (art. 34 ust. 1). Jeśli przepisy danego stanu kierują sprawy polskich nieruchomości do prawa polskiego, prawo polskie może objąć tę nieruchomość. Czy tak jest, to pytanie o prawo amerykańskie, które najlepiej sprawdzić razem z adwokatem rodziny w USA.

Czy w testamencie można wybrać prawo polskie?

Tak, jeśli jest się obywatelem polskim. Każdy może wybrać w testamencie prawo państwa, którego obywatelstwo posiada w chwili dokonania wyboru albo w chwili śmierci, a osoba z kilkoma obywatelstwami może wybrać prawo każdego z tych państw (art. 22 ust. 1). Osoba z obywatelstwem polskim i amerykańskim może więc wybrać prawo polskie albo amerykańskie dla całego spadku. Wybór musi być wyraźny albo jasno wynikać z postanowień testamentu (art. 22 ust. 2).

Testamentów sporządzonych przed 17 sierpnia 2015 roku dotyczy przepis przejściowy: jeżeli taki testament sporządzono zgodnie z prawem, które zmarły mógł wybrać, uważa się to prawo za wybrane (art. 83 ust. 4).

A jeśli zmarły odszedł przed 17 sierpnia 2015 roku?

Wtedy rozporządzenia się nie stosuje, a punktem wyjścia są polskie przepisy kolizyjne obowiązujące w tamtym czasie. Ustawa o prawie prywatnym międzynarodowym z 1965 roku poddawała sprawy spadkowe prawu ojczystemu spadkodawcy z chwili śmierci (art. 34). Ustawa z 2011 roku, obowiązująca od maja 2011 roku, przewidywała to samo, chyba że zmarły wybrał w testamencie inne prawo (art. 64). Przy dziadku, który zmarł jako obywatel polski, oznacza to zwykle prawo polskie.

Jak wykorzystać testament z USA w Polsce?

Testament, przetłumaczony na język polski, składa się w polskim postępowaniu spadkowym, a polski sąd albo notariusz stwierdza, kto dziedziczy. Amerykański dokument, który jedynie powołuje wykonawcę testamentu, sam nie przesądza, kto jest właścicielem majątku w Polsce. O tym, co amerykański sąd spadkowy może, a czego nie może rozstrzygnąć o domu w Polsce, piszemy w poradniku o amerykańskim postępowaniu spadkowym i nieruchomości w Polsce.

Jak pomagamy

Oceniamy, czy testament z USA jest ważny w Polsce, ustalamy prawo właściwe dla spadku i prowadzimy polskie postępowanie na podstawie pełnomocnictwa. Osobom, które planują testament, wyjaśniamy, co zmieniłby w nim wybór prawa polskiego.

Artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny, dotyczy prawa polskiego i unijnego stosowanego w Polsce i nie opisuje prawa żadnego ze stanów USA. Nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Podstawa prawna: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012, art. 20, 21, 22, 34, 36, 75 i 83; Konwencja dotycząca kolizji praw w przedmiocie formy rozporządzeń testamentowych, sporządzona w Hadze dnia 5 października 1961 r. (Dz.U. 1969 nr 34 poz. 284), art. 1 i 6; ustawa z dnia 12 listopada 1965 r. Prawo prywatne międzynarodowe, art. 34; ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe, art. 64 w brzmieniu pierwotnym (Dz.U. 2011 nr 80 poz. 432) oraz art. 66a w tekście jednolitym (Dz.U. 2023 poz. 503). Jeżeli chcesz wiedzieć, jak wygląda to w Twojej sprawie, opisz nam ją.