Amerykański sąd spadkowy a dom w Polsce

Nie w sposób, na podstawie którego polska księga wieczysta mogłaby wpisać nowego właściciela. Polskie przepisy zastrzegają sprawy o własność nieruchomości położonej w Polsce dla polskich sądów, a orzeczenie zagraniczne wydane w sprawie zastrzeżonej dla sądów polskich nie podlega w Polsce uznaniu. Spadkobiercy mogą nadal uzgodnić w USA, kto dostanie dom. Sam dział spadku przeprowadza się jednak w Polsce: aktem notarialnym albo przed polskim sądem.

Dział spadku

Czynność kończąca wspólność spadku. Przypisuje konkretne składniki majątku konkretnym osobom. Do tego momentu spadkobiercy są współwłaścicielami spadku, każdy w określonym ułamku.

Dlaczego amerykański sąd nie rozstrzygnie, kto jest właścicielem domu?

Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego sprawy o prawa rzeczowe na nieruchomości położonej w Polsce, przede wszystkim o własność, należą do wyłącznej jurysdykcji krajowej (art. 1103⁸ § 1 i art. 1107¹). Zastrzeżenie obejmuje też inne sprawy w zakresie, w jakim rozstrzygnięcie dotyczy takich praw (art. 1103⁸ § 2).

Orzeczenia sądów państw obcych w sprawach cywilnych podlegają w Polsce uznaniu z mocy prawa, chyba że zachodzi jedna z przeszkód wymienionych w kodeksie (art. 1145). Jedną z nich jest wydanie orzeczenia w sprawie należącej do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich (art. 1146 § 1 pkt 2). Orzeczenie, które przyznaje dom w Polsce jednemu ze spadkobierców albo nakazuje przeniesienie jego własności, jest narażone właśnie na tę przeszkodę.

Każdy, kto ma w tym interes prawny, może wystąpić do polskiego sądu o ustalenie, czy orzeczenie zagraniczne podlega uznaniu (art. 1148). Orzeczenie, które ma być w Polsce wykonane w drodze egzekucji, wymaga najpierw stwierdzenia wykonalności przez polski sąd (art. 1150 i 1151).

Który polski sąd zajmie się spadkiem?

Gdy zmarły mieszkał poza Unią Europejską, odpowiedź daje rozporządzenie spadkowe. Sądy państwa członkowskiego, w którym znajdują się składniki spadku, mogą orzekać o całym spadku, jeżeli zmarły miał w chwili śmierci obywatelstwo tego państwa albo wcześniej miał w nim miejsce zwykłego pobytu, a od jego zmiany do wniesienia sprawy minęło nie więcej niż pięć lat (art. 10 ust. 1). W pozostałych przypadkach orzekają tylko o składnikach majątku położonych w tym państwie (art. 10 ust. 2).

Po obywatelu polskim mieszkającym w USA polskie sądy mogą więc zająć się całym spadkiem. Po osobie, która była wyłącznie obywatelem USA i nigdy nie mieszkała w Polsce, zajmą się majątkiem położonym w Polsce.

Co spadkobiercy mogą uzgodnić w USA?

Całkiem sporo. Mogą ustalić w Stanach, kto otrzyma który składnik majątku, także dom w Polsce, albo umówić się, że dom sprzedadzą i podzielą się pieniędzmi. Sama amerykańska umowa nie przeniesie jednak własności domu.

Zgodnie z polskim prawem umowa o dział spadku, do którego należy nieruchomość, wymaga formy aktu notarialnego (art. 1037 § 2 Kodeksu cywilnego), a umowa zawarta bez tej formy jest nieważna (art. 73 § 2). Reguła, która pozwala poprzestać na formie państwa, w którym umowę podpisano, nie dotyczy rozporządzeń nieruchomościami (art. 25 ust. 2 ustawy Prawo prywatne międzynarodowe). Pełnomocnictwo do podpisania takiego aktu powinno mieć tę samą formę (art. 99 § 1 Kodeksu cywilnego), dlatego trzeba je starannie przygotować, zanim ktokolwiek podpisze je w USA.

Przykład

Troje rodzeństwa z Ohio, Teksasu i Kalifornii zamyka spadek po matce w postępowaniu przed sądem w Ohio. Ugoda przyznaje dom w Nowym Sączu siostrze z Teksasu, która spłaca braci. W Polsce najpierw stwierdza się nabycie spadku. Następnie polski notariusz sporządza akt działu spadku, na mocy którego siostra zostaje jedyną właścicielką, a rodzeństwo działa przez pełnomocników. Ugoda z Ohio jest planem, a polski akt notarialny jest podstawą wpisu do księgi wieczystej.

Najważniejsze

Sprawy o własność nieruchomości w Polsce są zastrzeżone dla polskich sądów.
Orzeczenie zagraniczne w sprawie zastrzeżonej dla sądów polskich nie podlega w Polsce uznaniu.
Spadkobiercy mogą uzgodnić w USA, kto dostanie dom, ale dział przeprowadza się aktem notarialnym albo przed polskim sądem.
Przy nieruchomości nie wystarczy forma państwa, w którym podpisano umowę.
Wszyscy spadkobiercy razem mogą sprzedać dom bez wcześniejszego działu spadku.

Jak to wygląda w praktyce?

Stwierdzenie, kto dziedziczy, postanowieniem polskiego sądu albo aktem poświadczenia dziedziczenia, tak jak opisujemy w poradniku dla spadkobierców za granicą.
Dział spadku aktem notarialnym podpisanym przez wszystkich spadkobierców albo ich pełnomocników, a gdy porozumienia nie ma, przed polskim sądem na wniosek któregokolwiek ze spadkobierców (art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego).
Wpis nowego właściciela do księgi wieczystej.

Formalny dział spadku nie zawsze jest potrzebny. Do wspólności spadku stosuje się przepisy o współwłasności (art. 1035), a wszyscy współwłaściciele razem mogą rozporządzić całą nieruchomością (art. 199). Mogą więc sprzedać dom i podzielić pieniądze tak, jak ustalili w USA.

Jak pomagamy

Analizujemy amerykańską ugodę albo orzeczenie, wyjaśniamy, co i jak da się wykonać w Polsce, przygotowujemy pełnomocnictwa i prowadzimy stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku albo sprzedaż aż do wpisu w księdze wieczystej.

Artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny, dotyczy prawa polskiego i nie opisuje prawa amerykańskiego. Nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. To, czy konkretne orzeczenie z USA podlega w Polsce uznaniu, zależy od jego treści i wymaga indywidualnej oceny. Podstawa prawna: Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 468), art. 1103⁸, 1107¹, 1145, 1146, 1148, 1150 i 1151; Kodeks cywilny (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795), art. 73, 99, 199, 1035 i 1037; ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 503), art. 25; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012, art. 10. Jeżeli chcesz wiedzieć, jak wygląda to w Twojej sprawie, opisz nam ją.

Czy amerykański sąd spadkowy może podzielić dom w Polsce?