Majątek wspólny a osobisty

Kiedy powstaje majątek wspólny?

Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 31 § 1 stanowi, że z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Przedmioty nieobjęte wspólnością należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Dwie rzeczy są tu istotne. Po pierwsze, wspólność powstaje z mocy ustawy - nikt jej nie ustanawia. Po drugie, obejmuje również to, co nabył jeden z małżonków, jeżeli stało się to w czasie trwania małżeństwa.

Co należy do majątku wspólnego?

Art. 31 § 2 podaje przykłady. Do majątku wspólnego należą w szczególności:

• pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
• dochody z majątku wspólnego, a także z majątku osobistego każdego z małżonków;
• środki na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego, składki zewidencjonowane na subkoncie w ZUS oraz środki na koncie ogólnoeuropejskiego indywidualnego produktu emerytalnego (OIPE) każdego z małżonków.

Wynagrodzenie jeszcze niewypłacone traktuje się inaczej: wierzytelność o nie należy do majątku osobistego małżonka, który je wypracował (art. 33 pkt 7). Według art. 34 przedmioty zwykłego urządzenia domowego służące obojgu małżonkom są wspólne także wtedy, gdy jeden z nich je odziedziczył albo dostał w darowiźnie, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej.

Czy dom odziedziczony w Polsce wchodzi do majątku wspólnego?

To najczęstsze pytanie osób, które odziedziczyły nieruchomość w Polsce, będąc już w związku małżeńskim. Odpowiedź daje art. 33: do majątku osobistego każdego z małżonków należą między innymi przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił.

Spadek i darowizna nie wchodzą więc do majątku wspólnego - pozostają majątkiem osobistym tego małżonka, który je otrzymał. Wyjątek istnieje tylko wtedy, gdy sam spadkodawca albo darczyńca postanowił inaczej.

Co jeszcze pozostaje majątkiem osobistym?

Art. 33 wymienia dziesięć kategorii. Poza spadkami i darowiznami w rodzinach żyjących między dwoma krajami najczęściej pojawiają się:

• przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności;
• przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;
• odszkodowanie za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, ale już nie renta należna poszkodowanemu małżonkowi z powodu utraty zdolności do pracy lub zwiększenia potrzeb;
• przedmioty nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Ostatni punkt ma praktyczne znaczenie. Jeżeli małżonek sprzedaje mieszkanie odziedziczone w Polsce i za uzyskane pieniądze kupuje inne, zakup podlega właśnie tej regule.

Czy małżonek może sprzedać naszą nieruchomość w Polsce beze mnie?

Nie, jeżeli nieruchomość należy do majątku wspólnego. Art. 37 § 1 wymaga zgody drugiego małżonka między innymi na czynność prawną prowadzącą do zbycia, obciążenia lub odpłatnego nabycia nieruchomości, na oddanie nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków oraz na darowiznę z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.

Umowa zawarta bez wymaganej zgody nie jest od razu nieważna. Według § 2 jej ważność zależy od potwierdzenia przez drugiego małżonka, a według § 3 druga strona umowy może wyznaczyć mu odpowiedni termin na to potwierdzenie. Jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody jest nieważna (§ 4).

W jakich częściach dzieli się majątek wspólny?

Art. 43 § 1 stanowi krótko: oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Zasadą jest zatem podział po połowie, niezależnie od tego, kto ile zarabiał. Dopóki wspólność trwa, żaden z małżonków nie może żądać podziału ani rozporządzać udziałem, który przypadnie mu po jej ustaniu (art. 35).

Od tej zasady jest wyjątek. Według art. 43 § 2 z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustalenia udziałów z uwzględnieniem stopnia, w jakim każdy przyczynił się do powstania majątku, a zgodnie z § 3 liczy się przy tym także osobista praca przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

Co, jeśli wspólne pieniądze poszły na odziedziczony dom?

Tę sytuację reguluje art. 45 § 1. Każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty przynoszące dochód. W drugą stronę małżonek może żądać zwrotu tego, co wyłożył ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie zwraca się wydatków zużytych na zaspokojenie potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności.

Według § 2 zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, choć sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny.

Czy małżonkowie mogą zmienić te zasady?

Tak, umową w formie aktu notarialnego. Zgodnie z art. 47 § 1 małżonkowie mogą wspólność rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. Umowę można zawrzeć jeszcze przed ślubem, a później zmienić albo rozwiązać (§ 2). Wobec innych osób małżonek może się na nią powołać tylko wtedy, gdy wiedziały o jej zawarciu i rodzaju (art. 47¹). Niektórych składników nie da się włączyć do wspólności nawet umową, między innymi tego, co przypadnie małżonkowi ze spadku, zapisu lub darowizny (art. 49 § 1).

Dlaczego to ważne przy życiu w dwóch krajach

Nieruchomość w Polsce często pochodzi ze spadku po rodzicach albo dziadkach, a więc - zgodnie z art. 33 - należy do majątku osobistego. Zdarza się jednak, że w międzyczasie wydano na nią wspólne pieniądze, a wtedy art. 45 rozstrzyga, co trzeba zwrócić przy podziale. Odrębną kwestią jest to, prawo którego państwa rządzi majątkiem małżonków żyjących między Polską a Stanami Zjednoczonymi, i trzeba ją rozstrzygnąć, zanim zastosuje się którykolwiek z tych przepisów.

Co robimy w takiej sprawie

Ustalamy, co należy do majątku wspólnego, a co do osobistego, oceniamy sytuację nieruchomości położonej w Polsce i przygotowujemy sprawę o podział. Na podstawie pełnomocnictwa działamy w Polsce w Twoim imieniu.

Ten artykuł jest ogólną informacją o polskim prawie, a nie poradą prawną dotyczącą Twojej sprawy. Podstawa prawna: Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2026 r. poz. 236), art. 31, 33-35, 37, 43, 45, 47, 47¹ i 49. To, jakie prawo stosuje się do małżonków mieszkających w różnych państwach i jak przebiega podział w konkretnej sprawie, wymaga sprawdzenia indywidualnie. Opisz nam sytuację, jeśli chcesz wiedzieć, jak wygląda w Twoim przypadku.