Co rozstrzyga polski wyrok rozwodowy

Kiedy sąd może orzec rozwód?

Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 56 § 1 stanowi: jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód.

Obie cechy muszą wystąpić łącznie. Zupełny oznacza ustanie wszystkich więzi, a nie tylko jednej z nich. Trwały - że nie można oczekiwać powrotu do wspólnego życia. Sam upływ czasu ani sama separacja faktyczna nie przesądzają sprawy.

Czy sąd może odmówić rozwodu mimo rozpadu małżeństwa?

Tak. Art. 56 § 2 wskazuje dwie sytuacje, w których rozwód nie jest dopuszczalny mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia: gdy wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków oraz gdy z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Ustawa nie definiuje tych zasad, więc sąd odnosi je do okoliczności konkretnej sprawy.

Art. 56 § 3 dodaje kolejne ograniczenie. Rozwodu nie uzyska małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę albo odmowa tej zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z tymi samymi zasadami.

Czy sąd ustala, kto jest winny?

Co do zasady tak. Zgodnie z art. 57 § 1, orzekając rozwód, sąd orzeka także, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Według § 2 na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie, a skutki są wtedy takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy.

Ten wybór ma znaczenie także poza samym wyrokiem. Od winy zależy ograniczenie z art. 56 § 3 opisane wyżej oraz alimenty między byłymi małżonkami z art. 60, opisane niżej.

Co wyrok rozstrzyga w sprawie dzieci?

Wyrok rozwodowy nie kończy się na rozwiązaniu małżeństwa. Art. 58 § 1 stanowi, że w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka.

Te kwestie są rozstrzygane z urzędu, w tym samym wyroku, ale sąd uwzględnia pisemne porozumienie rodziców o władzy rodzicielskiej i kontaktach po rozwodzie, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia.

W braku porozumienia art. 58 § 1a nakazuje sądowi rozstrzygnąć o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej, z uwzględnieniem prawa dziecka do wychowania przez oboje rodziców. Jeżeli przemawia za tym dobro dziecka, sąd może zamiast tego powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę drugiego do określonych obowiązków i uprawnień. Zgodnie z § 1b na zgodny wniosek stron sąd w ogóle nie orzeka o kontaktach.

Co dzieje się ze wspólnym mieszkaniem i majątkiem?

Jeżeli małżonkowie nadal zajmują wspólne mieszkanie, art. 58 § 2 nakazuje sądowi orzec o sposobie korzystania z niego przez czas, w którym rozwiedzeni małżonkowie będą w nim dalej mieszkać razem. W wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może na żądanie drugiego nakazać jego eksmisję. Na zgodny wniosek stron sąd może też podzielić mieszkanie albo przyznać je jednemu z małżonków, jeżeli drugi zgadza się je opuścić bez lokalu zamiennego. Orzekając o mieszkaniu, sąd uwzględnia przede wszystkim potrzeby dzieci (§ 4).

Według art. 58 § 3 na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku rozwodowym dokonać także podziału majątku wspólnego, ale tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Co w ogóle należy do majątku wspólnego, wyjaśniamy w artykule o majątku wspólnym i osobistym.

Czy były małżonek może dostać alimenty?

Art. 60 przewiduje alimenty między byłymi małżonkami w dwóch sytuacjach. Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego środków utrzymania w zakresie odpowiadającym swoim usprawiedliwionym potrzebom oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Gdy jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego, a rozwód istotnie pogarsza sytuację materialną małżonka niewinnego, sąd może zobowiązać winnego do przyczyniania się do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb niewinnego, nawet jeśli ten nie jest w niedostatku.

Obowiązek wygasa, gdy uprawniony zawrze nowe małżeństwo. Jeżeli zobowiązanym jest małżonek, który nie został uznany za winnego, obowiązek wygasa także po pięciu latach od orzeczenia rozwodu, chyba że sąd na żądanie uprawnionego przedłuży ten termin ze względu na wyjątkowe okoliczności.

Czy po rozwodzie mogę wrócić do poprzedniego nazwiska?

Tak, przez oświadczenie. Zgodnie z art. 59 rozwiedziony małżonek, który wskutek zawarcia małżeństwa zmienił nazwisko, może w ciągu roku od uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu powrócić do nazwiska sprzed ślubu przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub przed konsulem. Roczny termin obowiązuje od 8 października 2025 r.; wcześniej wynosił trzy miesiące.

Dlaczego to ważne, gdy jedna strona mieszka w USA

Ponieważ rozstrzygnięcia o dziecku, a czasem także o mieszkaniu i majątku, zapadają w tym samym wyroku co rozwód, sprawa rozwodowa prowadzona w Polsce ustala jednocześnie ramy kontaktów i udziału w kosztach. Nie są to odrębne postępowania, które można odłożyć na później.

Jeżeli małżeństwo zostało już rozwiązane przez sąd w Stanach Zjednoczonych, pytanie jest inne: jak ten wyrok zaczyna działać w Polsce. Opisujemy to w artykule o rozwodzie z USA w Polsce.

Co robimy w takiej sprawie

Oceniamy sytuację i przygotowujemy pisma procesowe, reprezentujemy stronę przed sądem w Polsce i wyjaśniamy skutki poszczególnych rozstrzygnięć. Na podstawie pełnomocnictwa działamy w Twoim imieniu.

Ten artykuł jest ogólną informacją o polskim prawie, a nie poradą prawną dotyczącą Twojej sprawy. Podstawa prawna: Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2026 r. poz. 236), art. 56-60; roczny termin z art. 59 wprowadziła ustawa z dnia 24 czerwca 2025 r. (Dz. U. z 2025 r. poz. 897). Odrębną kwestią jest to, sąd którego państwa jest właściwy, gdy strony mieszkają za granicą. To wymaga sprawdzenia w konkretnej sprawie - opisz nam sytuację.