Czy amerykański sąd spadkowy może podzielić dom w Polsce?

Nie w sposób, na podstawie którego polska księga wieczysta mogłaby wpisać nowego właściciela. Polskie przepisy zastrzegają sprawy o własność nieruchomości położonej w Polsce dla polskich sądów, a orzeczenie zagraniczne wydane w sprawie zastrzeżonej dla sądów polskich nie podlega w Polsce uznaniu. Spadkobiercy mogą nadal uzgodnić w USA, kto dostanie dom. Sam dział spadku przeprowadza się jednak w Polsce: aktem notarialnym albo przed polskim sądem.

Dlaczego amerykański sąd nie rozstrzygnie, kto jest właścicielem domu?

Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego sprawy o prawa rzeczowe na nieruchomości położonej w Polsce, przede wszystkim o własność, należą do wyłącznej jurysdykcji krajowej (art. 1103⁸ § 1 i art. 1107¹). Zastrzeżenie obejmuje też inne sprawy w zakresie, w jakim rozstrzygnięcie dotyczy takich praw (art. 1103⁸ § 2).

Orzeczenia sądów państw obcych w sprawach cywilnych podlegają w Polsce uznaniu z mocy prawa, chyba że zachodzi jedna z przeszkód wymienionych w kodeksie (art. 1145). Jedną z nich jest wydanie orzeczenia w sprawie należącej do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich (art. 1146 § 1 pkt 2). Orzeczenie, które przyznaje dom w Polsce jednemu ze spadkobierców albo nakazuje przeniesienie jego własności, jest narażone właśnie na tę przeszkodę.

Każdy, kto ma w tym interes prawny, może wystąpić do polskiego sądu o ustalenie, czy orzeczenie zagraniczne podlega uznaniu (art. 1148). Orzeczenie, które ma być w Polsce wykonane w drodze egzekucji, wymaga najpierw stwierdzenia wykonalności przez polski sąd (art. 1150 i 1151).

Który polski sąd zajmie się spadkiem?

Gdy zmarły mieszkał poza Unią Europejską, odpowiedź daje rozporządzenie spadkowe. Sądy państwa członkowskiego, w którym znajdują się składniki spadku, mogą orzekać o całym spadku, jeżeli zmarły miał w chwili śmierci obywatelstwo tego państwa albo wcześniej miał w nim miejsce zwykłego pobytu, a od jego zmiany do wniesienia sprawy minęło nie więcej niż pięć lat (art. 10 ust. 1). W pozostałych przypadkach orzekają tylko o składnikach majątku położonych w tym państwie (art. 10 ust. 2).

Po obywatelu polskim mieszkającym w USA polskie sądy mogą więc zająć się całym spadkiem. Po osobie, która była wyłącznie obywatelem USA i nigdy nie mieszkała w Polsce, zajmą się majątkiem położonym w Polsce.

Co spadkobiercy mogą uzgodnić w USA?

Całkiem sporo. Mogą ustalić w Stanach, kto otrzyma który składnik majątku, także dom w Polsce, albo umówić się, że dom sprzedadzą i podzielą się pieniędzmi. Sama amerykańska umowa nie przeniesie jednak własności domu.

Zgodnie z polskim prawem umowa o dział spadku, do którego należy nieruchomość, wymaga formy aktu notarialnego (art. 1037 § 2 Kodeksu cywilnego), a umowa zawarta bez tej formy jest nieważna (art. 73 § 2). Reguła, która pozwala poprzestać na formie państwa, w którym umowę podpisano, nie dotyczy rozporządzeń nieruchomościami (art. 25 ust. 2 ustawy Prawo prywatne międzynarodowe). Pełnomocnictwo do podpisania takiego aktu powinno mieć tę samą formę (art. 99 § 1 Kodeksu cywilnego), dlatego trzeba je starannie przygotować, zanim ktokolwiek podpisze je w USA.

Jak to wygląda w praktyce?

1. Stwierdzenie, kto dziedziczy, postanowieniem polskiego sądu albo aktem poświadczenia dziedziczenia, tak jak opisujemy w poradniku dla spadkobierców za granicą.
2. Dział spadku aktem notarialnym podpisanym przez wszystkich spadkobierców albo ich pełnomocników, a gdy porozumienia nie ma, przed polskim sądem na wniosek któregokolwiek ze spadkobierców (art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego).
3. Wpis nowego właściciela do księgi wieczystej.

Formalny dział spadku nie zawsze jest potrzebny. Do wspólności spadku stosuje się przepisy o współwłasności (art. 1035), a wszyscy współwłaściciele razem mogą rozporządzić całą nieruchomością (art. 199). Mogą więc sprzedać dom i podzielić pieniądze tak, jak ustalili w USA.

Jak pomagamy

Analizujemy amerykańską ugodę albo orzeczenie, wyjaśniamy, co i jak da się wykonać w Polsce, przygotowujemy pełnomocnictwa i prowadzimy stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku albo sprzedaż aż do wpisu w księdze wieczystej.

Źródła

Artykuł opiera się na wymienionych niżej aktach. Każdy odnośnik otwiera tekst ogłoszony przez rząd, sprawdzony 20 września 2026 r. Akty obowiązujące otwierają się jako tekst jednolity, akty historyczne są oznaczone razem z datą, od której już nie obowiązują.

• Kodeks postępowania cywilnegotekst jednolity, Dz. U. 2026 poz. 468
• Kodeks cywilnytekst jednolity, Dz. U. 2026 poz. 795
• Prawo prywatne międzynarodowetekst jednolity, Dz. U. 2023 poz. 503

Artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny, dotyczy prawa polskiego i nie opisuje prawa amerykańskiego. Nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. To, czy konkretne orzeczenie z USA podlega w Polsce uznaniu, zależy od jego treści i wymaga indywidualnej oceny. Podstawa prawna: Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 468), art. 1103⁸, 1107¹, 1145, 1146, 1148, 1150 i 1151; Kodeks cywilny (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795), art. 73, 99, 199, 1035 i 1037; ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 503), art. 25; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012, art. 10. Jeżeli chcesz wiedzieć, jak wygląda to w Twojej sprawie, opisz nam ją.