Słownik polskich terminów prawnych

Obywatelstwo i dokumenty

Akt notarialnyNotarial deed

Dokument sporządzony przez polskiego notariusza, a nie sam podpis przez niego poświadczony. Polskie prawo wymaga tej formy przy przeniesieniu własności nieruchomości i przy umowie o dział spadku, do którego należy nieruchomość. Więcej w: Jak podpisać w USA pełnomocnictwo do sprawy w Polsce?

Apostille

Poświadczenie dołączane do dokumentu urzędowego przez organ państwa, w którym dokument powstał. Potwierdza podpis i charakter, w jakim działała osoba podpisująca, dzięki czemu inne państwo przyjmuje dokument bez legalizacji konsularnej. Więcej w: Jak podpisać w USA pełnomocnictwo do sprawy w Polsce?

Nadanie obywatelstwaGrant of citizenship

Postanowienie Prezydenta RP, którym obywatelstwo polskie otrzymuje cudzoziemiec. Ma charakter uznaniowy: ustawa nie wymienia warunków, którymi Prezydent byłby związany. Więcej w: Kiedy obywatelstwo nadaje Prezydent RP?

Obowiązek obrony OjczyznyThe obligation to defend the homeland

Ogólny obowiązek obywateli polskich zdolnych do jego wykonywania ze względu na wiek i stan zdrowia. Obejmuje według ustawy służbę wojskową, obowiązki wynikające z przydziałów mobilizacyjnych, służbę w jednostkach zmilitaryzowanych oraz świadczenia na rzecz obrony. Więcej w: Czy polskie obywatelstwo oznacza obowiązek wojskowy dla mieszkańca USA?

PełnomocnictwoPower of attorney

Dokument, którym upoważniasz kogoś do działania w Twoim imieniu. W polskiej sprawie to on trafia do sądu, urzędu stanu cywilnego albo urzędu skarbowego jako dowód, że pełnomocnik działa za Ciebie. Więcej w: Jak podpisać w USA pełnomocnictwo do sprawy w Polsce?

Potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiegoConfirmation of Polish citizenship

Postępowanie administracyjne prowadzone przez wojewodę, które kończy się decyzją stwierdzającą, że dana osoba jest - albo nie jest - obywatelem polskim. Urząd nie przyznaje tu niczego nowego, tylko bada historię rodziny i przepisy obowiązujące w kolejnych latach. Skutek sięga wstecz: jeśli decyzja jest pozytywna, byłeś obywatelem cały czas. Więcej w: Czy masz polskie obywatelstwo po dziadkach i jak je potwierdzić?

Przywrócenie obywatelstwaRestoration of citizenship

Postępowanie odrębne od potwierdzenia, dla osób, które kiedyś miały obywatelstwo polskie i je utraciły. Obywatelstwo zostaje przywrócone na wniosek, zamiast potwierdzenia, że trwało. Więcej w: Która ustawa o obywatelstwie dotyczy Twojego przodka?

Transkrypcja aktu stanu cywilnegoTranscription of a civil-status record

Przeniesienie zagranicznego aktu urodzenia, małżeństwa lub zgonu do polskich ksiąg stanu cywilnego. Powstaje wtedy polski odpis aktu - dokument, którym posługują się polskie urzędy, sądy i notariusze. Sam akt amerykański, nawet z apostille i tłumaczeniem, nie zawsze wystarcza do wszystkich czynności. Więcej w: Czy masz polskie obywatelstwo po dziadkach i jak je potwierdzić?

WojewodaThe voivode

Przedstawiciel rządu w województwie, w realiach amerykańskich najbliższy organowi szczebla stanowego. To wojewoda wydaje decyzję o obywatelstwie - nie sąd i nie konsulat. Więcej w: Obywatelstwa się nie daje. Potwierdza się, że już je masz.

Zezwolenie na zmianę obywatelstwaPermission to change citizenship

Decyzja polskich władz, której według ustaw z 1951 i 1962 r. obywatel polski potrzebował przed przyjęciem obywatelstwa innego państwa. Zezwolenie udzielone rodzicom obejmowało też dzieci pozostające pod ich władzą rodzicielską. Więcej w: Która ustawa o obywatelstwie dotyczy Twojego przodka?

Spadki

Akt poświadczenia dziedziczeniaNotarial deed of certification of succession

Dokument sporządzany przez notariusza, zwykle znacznie szybszy niż droga sądowa. Jego ograniczenie bywa jednak rozstrzygające dla rodzin rozproszonych po świecie: oświadczenia do protokołu dziedziczenia spadkobierca składa osobiście, po pouczeniu o odpowiedzialności karnej, i pełnomocnik go w tym nie zastąpi. Nie muszą za to stawić się wszyscy naraz: notariusz może sporządzić projekt protokołu, a każdy zainteresowany potwierdza jego dane przed tym samym albo innym notariuszem. To nadal wizyta u polskiego notariusza, a nie podpis przed amerykańskim notary public. Ta droga nie jest też dostępna, gdy dziedziczenie jest sporne. Więcej w: Spadek w Polsce, gdy mieszkasz za granicą

ZachowekReserved share

Roszczenie pieniężne przysługujące określonym najbliższym krewnym spadkodawcy. Nie czyni Cię spadkobiercą i nie daje prawa do konkretnego składnika majątku. Nie można na jego podstawie żądać wydania domu rodzinnego. Daje natomiast roszczenie wobec osób, które faktycznie dziedziczą, o zapłatę sumy pieniężnej. Więcej w: Zachowek - kiedy można go dochodzić

Czynność przekraczająca zakres zwykłego zarząduAn act exceeding ordinary management

Czynność dotycząca majątku dziecka, która wykracza poza bieżące administrowanie i dlatego wymaga zgody sądu. Przyjęcie albo odrzucenie spadku należy do tej grupy, bo rozstrzyga o tym, co dziecko zyskuje albo czego się zrzeka. Własna ocena rodziców, co jest dla dziecka najlepsze, nie zastępuje zezwolenia. Więcej w: Jak odrzucić spadek w imieniu dziecka mieszkającego w USA?

Dział spadkuDivision of the estate

Czynność kończąca wspólność spadku. Przypisuje konkretne składniki majątku konkretnym osobom. Do tego momentu spadkobiercy są współwłaścicielami spadku, każdy w określonym ułamku. Więcej w: Czy amerykański sąd spadkowy może podzielić dom w Polsce?

Podatek od spadków i darowiznInheritance and gift tax

Podatek od nabycia majątku w drodze spadku albo darowizny. Płaci go każdy spadkobierca osobno, a nie sam spadek. To coś innego niż podatek dochodowy, który może się pojawić później, jeśli odziedziczony majątek sprzedasz. Więcej w: Czy mieszkając w USA, zapłacisz w Polsce podatek od spadku?

Podpis urzędowo poświadczonyAn officially certified signature

Podpis, którego własnoręczność potwierdził organ uznawany do tego przez polskie prawo - polski notariusz albo polski konsul. To coś więcej niż poświadczenie amerykańskiego notary public na zwykłym dokumencie, i dlatego o przyjęciu pisma przez polski sąd decyduje zwykle forma podpisu, a nie treść oświadczenia. Więcej w: Jak odrzucić spadek w imieniu dziecka mieszkającego w USA?

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarzaAcceptance with the benefit of inventory

Sposób przyjęcia spadku, przy którym spadkobierca odpowiada za długi spadkowe tylko do wartości aktywów spadku. Następuje automatycznie, jeżeli spadkobierca nie złoży w terminie żadnego oświadczenia. Więcej w: Czy razem z domem w Polsce dziedziczy się długi?

SpadekThe estate

Ogół praw i obowiązków majątkowych osoby zmarłej: własność nieruchomości i rzeczy, środki na rachunkach, udziały w spółkach, ale też długi, kredyty i zaległości. Nie wchodzą do spadku uprawnienia ściśle osobiste, na przykład prawo do renty czy alimentów. Więcej w: Jak przeprowadzić sprawę spadkową w Polsce bez przyjazdu?

Statut spadkowyThe law governing the succession

Prawo właściwe dla spadku. System prawny, który rozstrzyga, kto dziedziczy, w jakich udziałach i jakie roszczenia mają najbliżsi wobec spadkobierców. Nie musi to być prawo państwa, w którym leży majątek. Więcej w: Czy testament podpisany w USA jest ważny w Polsce?

Stwierdzenie nabycia spadkuCourt confirmation of acquisition of inheritance

Postanowienie sądu wskazujące spadkobierców i wielkość ich udziałów. Postępowanie może prowadzić pełnomocnik, więc spadkobiercy mieszkający za granicą co do zasady nie muszą się stawiać. To droga stosowana wtedy, gdy spadkobiercy nie mogą zebrać się w jednym miejscu, gdy kogoś nie da się odnaleźć albo gdy między nimi istnieje spór. Więcej w: Spadek w Polsce, gdy mieszkasz za granicą

Zezwolenie sądu opiekuńczegoPermission of the guardianship court

Postanowienie wydziału rodzinnego polskiego sądu rejonowego, które pozwala rodzicowi dokonać wskazanej czynności za dziecko. W tych sprawach występuje się o nie co do konkretnego spadku, a nie ogólnie, a sąd ocenia, czy odrzucenie służy dobru dziecka. Gdy sprawa spadkowa już się toczy, to samo zezwolenie wydaje sąd spadku. Więcej w: Jak odrzucić spadek w imieniu dziecka mieszkającego w USA?

Nieruchomości

Księga wieczystaThe land and mortgage register

Publiczny rejestr prowadzony przez sąd osobno dla każdej nieruchomości. Zapisano w nim, jaka to nieruchomość, kto jest właścicielem, jakie prawa przysługują innym osobom i czy jest hipoteka. Najbliższym amerykańskim odpowiednikiem jest rejestr gruntowy hrabstwa - z tą różnicą, że wpis w polskiej księdze korzysta z domniemania prawdziwości i chroni tego, kto w dobrej wierze na nim polega. Więcej w: Jak sprzedać lub uporządkować polską nieruchomość z zagranicy?

Zezwolenie na nabycie nieruchomościPermit to acquire real estate

Decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wydawana na podstawie ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, uchwalonej w 1920 roku i wielokrotnie od tego czasu zmienianej. „Nabycie” oznacza w niej każdy sposób stania się właścicielem: kupno, darowiznę, dziedziczenie albo orzeczenie sądu. Więcej w: Czy obywatel USA potrzebuje zezwolenia na nabycie nieruchomości w Polsce?

Zniesienie współwłasnościEnding co-ownership

Postępowanie, które kończy wspólną własność jednej rzeczy. Może odbyć się umownie u notariusza, gdy wszyscy są zgodni, albo przed sądem, gdy zgody nie ma. W obu wariantach efektem jest jasny stan właścicielski i możliwość samodzielnego rozporządzania nieruchomością. Więcej w: Jak sprzedać lub uporządkować polską nieruchomość z zagranicy?

Sprawy rodzinne

Miejsce zwykłego pobytuHabitual residence

Miejsce, w którym dana osoba faktycznie skupia swoje życie: mieszka, pracuje, chodzi do szkoły, ma lekarza i znajomych. Nie jest tym samym co adres zameldowania ani co obywatelstwo. W sprawach dotyczących dzieci to właśnie ten punkt zwykle przesądza o tym, który sąd jest właściwy. Więcej w: Czy polski sąd rozstrzygnie sprawę rodzinną, gdy mieszkasz w USA?

Stwierdzenie nieważności małżeństwaDeclaration of marriage nullity

Wyrok trybunału kościelnego stwierdzający, że mimo zawarcia ślubu małżeństwo sakramentalne nie powstało - z powodu przeszkody, wady zgody małżeńskiej albo braku wymaganej formy. Skutek dotyczy wyłącznie porządku kościelnego: otwiera drogę do ponownego zawarcia małżeństwa w Kościele. Więcej w: Czy Twoje małżeństwo kościelne może zostać uznane za nieważne?

Wspólność majątkowa małżeńskaCommunity of marital property

Ustrój powstający z mocy prawa z chwilą zawarcia małżeństwa. Obejmuje przedmioty nabyte w czasie jego trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Ustaje między innymi z chwilą rozwodu, ustanowienia rozdzielności albo śmierci jednego z małżonków - i dopiero wtedy można majątek podzielić. Więcej w: Jak podzielić majątek w Polsce po orzeczonym już rozwodzie?

Wzmianka dodatkowaAn annotation to a civil-status record

Wpis dołączany do istniejącego polskiego aktu stanu cywilnego, na przykład aktu małżeństwa, który odnotowuje późniejszą zmianę. W tej formie rozwód trafia do polskiego rejestru, a odpis aktu małżeństwa pokazuje, że małżeństwo zostało rozwiązane. Więcej w: Czy rozwód orzeczony w USA jest ważny w Polsce?

Biznes

Centralny Rejestr Beneficjentów RzeczywistychThe register of beneficial owners

Jawny rejestr osób, które ostatecznie kontrolują spółkę. Spółka z o.o. zgłasza je w ciągu 14 dni od wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, art. 58 pkt 4 i art. 60 ust. 1 pkt 1). Zgłoszenia dokonuje osoba uprawniona do reprezentacji spółki i podpisuje je kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo profilem zaufanym - pełnomocnik nie zrobi tego za nią (art. 61 ust. 1 i 4). Za brak zgłoszenia w terminie grozi kara pieniężna do 1 000 000 zł (art. 153 ust. 1). Więcej w: Czy można założyć spółkę w Polsce bez przylotu?

Kapitał zakładowyShare capital

Kwota wskazana w umowie spółki i podzielona na udziały. Musi wynosić co najmniej 5000 zł, a wartość nominalna jednego udziału nie może być niższa niż 50 zł (art. 154 § 1 i § 2). To nie jest depozyt zamrożony na rachunku: pieniądze wnosi się do spółki, a spółka wydaje je na swoją działalność. Więcej w: Czy można założyć spółkę w Polsce bez przylotu?

Krajowy Rejestr SądowyThe National Court Register

Rejestr prowadzony przez sądy rejestrowe, do którego wpisuje się polskie spółki. To wpis zamienia spółkę w organizacji w spółkę z osobowością prawną, a dane z rejestru są jawne - każdy kontrahent sprawdzi, kto zasiada w zarządzie i kto ma udziały. Więcej w: Czy można założyć spółkę w Polsce bez przylotu?

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnościąLimited liability company

Najpopularniejsza w Polsce forma spółki kapitałowej. Ma osobowość prawną, własny majątek i odpowiada za swoje zobowiązania. Wspólnicy nie odpowiadają za długi spółki własnym majątkiem - inaczej niż członkowie zarządu, którzy w określonych sytuacjach mogą odpowiadać osobiście, na przykład gdy nie zgłoszą w porę wniosku o upadłość. Więcej w: Jak założyć lub kupić firmę w Polsce, mieszkając w USA?

Wzorzec umowyThe template agreement

Gotowa umowa spółki udostępniona w systemie teleinformatycznym sądu, wypełniana na ekranie i podpisywana elektronicznie. Jej treści nie da się zmienić, więc wszystko, co wspólnicy chcą ułożyć inaczej - zasady zbywania udziałów, sposób działania zarządu - musi poczekać na późniejszą zmianę umowy u notariusza. Więcej w: Czy można założyć spółkę w Polsce bez przylotu?

Emerytury

Umowa o zabezpieczeniu społecznym między Polską a USAThe Poland-United States social security agreement

Porozumienie międzynarodowe, dzięki któremu okresy ubezpieczenia przebyte w jednym państwie mogą być uwzględniane przy ustalaniu prawa do świadczenia w drugim. Rozwiązuje ono typowy problem emigranta: dwadzieścia lat składek w Polsce i dwadzieścia w Stanach, a nigdzie nie wystarcza do nabycia prawa. Umowa nie sprawia natomiast, że jedno państwo płaci za okresy przebyte w drugim - każde ustala i wypłaca własne świadczenie. Więcej w: Czy za pracę w Polsce przysługuje Ci polska emerytura?

Należności i rekompensaty

Następstwo prawneLegal succession

Wstąpienie w prawa osoby zmarłej. W sprawach o rekompensaty za represje nie chodzi o zwykłe dziedziczenie majątku: uprawnienie do żądania rekompensaty przysługuje osobom wskazanym w przepisach, a nie każdemu spadkobiercy. Ustalenie, kto dziś może wystąpić z wnioskiem, jest jednym z pierwszych kroków w sprawie. Więcej w: Czy rodzinie osoby internowanej lub więzionej przysługuje rekompensata?

Odszkodowanie i zadośćuczynienieCompensation and redress

Dwa osobne roszczenia rozpoznawane razem. Odszkodowanie obejmuje szkodę wymierną: utracone zarobki, zabrany majątek. Zadośćuczynienie obejmuje samą krzywdę: uwięzienie, przesłuchania, zrujnowane zdrowie. Polskie prawo nie wyznacza w tych sprawach górnej granicy - przepis, który ją kiedyś ustanawiał, utracił moc 10 marca 2011 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 marca 2011 r. (sygn. P 21/09). Więcej w: Czy wnuk z USA może oczyścić imię represjonowanego dziadka?

PrzedawnienieLimitation of claims

Upływ czasu, po którym dłużnik może skutecznie odmówić zapłaty, powołując się na sam ten upływ. Roszczenie nadal istnieje, ale staje się niemożliwe do wyegzekwowania. Terminy zależą od rodzaju roszczenia - inne są dla należności między przedsiębiorcami, inne dla pożyczki między osobami prywatnymi - a bieg terminu może zostać przerwany, na przykład przez uznanie długu albo wniesienie pozwu. Więcej w: Jak odzyskać z USA pieniądze należne Ci w Polsce?

Stwierdzenie nieważności orzeczeniaDeclaration of nullity of a ruling

Postanowienie polskiego sądu stwierdzające, że wyrok, skazanie albo inne orzeczenie z lat 1944-1989 było nieważne od początku. To nie jest ułaskawienie ani zatarcie skazania: w świetle prawa osobę traktuje się jak uniewinnioną, a sąd, który wydaje takie postanowienie, poucza uprawnionych o prawie do żądania odszkodowania (art. 6). Więcej w: Czy wnuk z USA może oczyścić imię represjonowanego dziadka?

Sąd okręgowyThe regional court

Wyższy z dwóch szczebli polskich sądów pierwszej instancji. Rozpoznaje poważniejsze sprawy karne i cywilne o wyższej wartości, i to jego wskazuje ta ustawa zarówno przy unieważnieniu, jak i przy odszkodowaniu. Nie ma amerykańskiego odpowiednika, który pokrywałby się dokładnie; w praktyce stoi nad sądem rejonowym, który prowadzi sprawy codzienne. Więcej w: Czy wnuk z USA może oczyścić imię represjonowanego dziadka?

Wyjaśnienia na tej stronie są ogólną informacją o polskim prawie, a nie poradą prawną w konkretnej sprawie. Każde hasło odsyła do poradnika, z którego pochodzi i w którym wskazana jest podstawa prawna.